Tóm tắt: zirconia 3Y-TZP (khoảng 3 mol% yttria) đạt 1.200–1.300 MPa nhưng đục, dùng cho cầu dài, răng sau và phục hình trên implant. Zirconia 5Y-PSZ (khoảng 5 mol% yttria) trong hơn rõ rệt nhưng độ bền chỉ còn khoảng 800 MPa, dùng cho mão nguyên khối vùng thẩm mỹ và cầu ngắn. Phôi đa lớp ghép 3Y ở ngà và 5Y ở cạnh cắn là lựa chọn phổ biến nhất hiện nay cho mão nguyên khối cả hàm. Bài viết giải thích khác biệt về cấu trúc, chỉ định, độ dày tối thiểu và cách chọn giữa các phôi đang dùng tại Khai Nguyên Dental Lab.
Yttria quyết định cả độ bền lẫn độ trong
Zirconia nha khoa là ZrO2 được ổn định bằng yttria (Y2O3). Ở 3 mol% yttria, vật liệu tồn tại chủ yếu ở pha tứ giác (tetragonal) và có cơ chế “tăng bền do chuyển pha”: khi vết nứt xuất hiện, các hạt tứ giác quanh vết nứt chuyển sang pha đơn tà, nở thể tích và ép vết nứt lại. Đó là lý do 3Y-TZP đạt 1.200–1.300 MPa. Tăng yttria lên 5 mol% tạo thêm pha lập phương (cubic) vốn đẳng hướng quang học, ít tán xạ ánh sáng nên trong hơn, nhưng pha lập phương không có cơ chế tăng bền chuyển pha, vì thế độ bền giảm còn khoảng 800 MPa và độ dai phá huỷ thấp hơn. 4Y nằm giữa hai mức.
Bảng so sánh
| Tiêu chí | 3Y-TZP | 5Y-PSZ | Đa lớp (3Y ngà / 5Y cạnh cắn) |
|---|---|---|---|
| Phôi tại Khai Nguyên | DD Bio Zirconia, DMax Natura | 3M Lava Esthetic | Cercon, IPS e.max ZirCAD Prime |
| Độ bền uốn (datasheet) | 1.300 MPa | 800 MPa | 1.200 MPa (vùng ngà) |
| Độ trong | Thấp – trung bình | Cao, gần sứ thủy tinh LT | Chuyển dần từ cổ răng (đục) tới cạnh cắn (trong) |
| Độ dày tối thiểu (khuyến nghị chung) | 0,5 mm thành mão răng sau; 0,6–0,8 mm răng trước | 0,8–1,0 mm | 0,6–0,8 mm |
| Kích thước kết nối cầu | Nhỏ nhất (theo datasheet, thường 9 mm² răng sau) | Lớn hơn; hãng giới hạn cầu ngắn | Theo vùng: kết nối nên nằm trong lớp 3Y |
| Chỉ định | Cầu dài, răng cối, phục hình toàn hàm trên implant, khung sườn đắp sứ, bệnh nhân nghiến răng | Mão nguyên khối răng trước và tiền cối, cầu 3 đơn vị vùng trước, veneer zirconia | Mão nguyên khối cả hàm, cầu 3–4 đơn vị, phục hình trên implant vùng thẩm mỹ |
| Không nên dùng | Mão nguyên khối răng cửa cần độ trong cao (trừ khi đắp sứ) | Cầu răng cối, thành mão mỏng, bệnh nhân nghiến răng nặng | Cầu rất dài mà kết nối rơi vào lớp 5Y |
| Thời gian gia công | 1,5–3 ngày làm việc cho mão nguyên khối stain và glaze | ||
Bốn hệ quả lâm sàng bác sĩ cần nhớ
1. Không “mượn” độ bền của 3Y cho phôi 5Y
Nhiều bác sĩ sửa soạn 0,5 mm vì quen với zirconia truyền thống rồi yêu cầu mão “trong như e.max”. Với 5Y, thành mão 0,5 mm nằm dưới ngưỡng an toàn của hãng. Nếu cần trong, hãy sửa soạn 0,8–1,0 mm hoặc chọn phôi đa lớp.
2. Cầu răng: kết nối phải nằm trong 3Y
Với phôi đa lớp, kỹ thuật viên đặt mão trong đĩa sao cho vùng kết nối rơi vào lớp ngà 3Y. Cầu dài răng sau nên dùng 3Y đơn lớp toàn phần rồi stain, hoặc đắp sứ vùng thẩm mỹ.
3. Mài mòn răng đối diện phụ thuộc đánh bóng, không phụ thuộc Y
Cả 3Y và 5Y đều thân thiện với men răng đối diện khi bề mặt nhai được đánh bóng gương. Mài chỉnh khớp tại ghế rồi không đánh bóng lại là nguyên nhân chính gây mòn răng đối diện.
4. Lão hoá do độ ẩm (LTD) chủ yếu ở 3Y
Pha tứ giác của 3Y có thể chuyển dần sang đơn tà trong môi trường ẩm lâu năm; phôi hiện đại có bổ sung alumina (ví dụ 0,25% Al2O3 trong DD Bio và DMax Natura) để hạn chế. 5Y với nhiều pha lập phương ít nhạy với hiện tượng này. Trên lâm sàng, đây không phải lý do để tránh 3Y ở răng sau.
Cách chọn nhanh theo ca
- Cầu dài, răng cối, All-on-X, nghiến răng: 3Y (DD Bio, DMax Natura).
- Mão nguyên khối răng trước cần trong tối đa, cùi răng không đổi màu: 5Y (3M Lava Esthetic).
- Nguyên khối cả hàm, cầu 3–4 đơn vị, không muốn đánh đổi: đa lớp (Cercon, e.max ZirCAD Prime).
- Cùi răng đổi màu nặng, chốt kim loại: 3Y hoặc đa lớp với lớp cổ răng đục, cân nhắc đắp sứ vùng trước.
Xem thêm bảng so sánh zirconia với lithium disilicate và feldspathic, bài chỉ định zirconia trong thời kỳ số hoá, và dịch vụ chọn phôi zirconia theo ca của Khai Nguyên.
Câu hỏi thường gặp
4Y có phải lựa chọn tốt nhất của cả hai?
4Y-PSZ (khoảng 900–1.000 MPa) là thoả hiệp hợp lý cho mão đơn lẻ và cầu ngắn, nhưng phôi đa lớp 3Y/5Y giải quyết cùng bài toán mà vẫn giữ 3Y ở vùng chịu lực, nên tại labo chúng tôi ưu tiên đa lớp.
Zirconia có dán được như e.max không?
Zirconia không ăn mòn được bằng HF. Quy trình khuyến nghị: thổi cát alumina 50 μm áp lực thấp, primer chứa MDP, rồi composite dán hoặc xi măng resin. Với mão có lưu giữ tốt, xi măng resin-modified glass ionomer cũng chấp nhận được.
Zirconia có làm được veneer không?
Có với 5Y ở độ dày 0,5 mm trở lên cho ca cần che màu, nhưng veneer siêu mỏng dưới 0,4 mm vẫn nên dùng lithium disilicate hoặc feldspathic.
Gửi ca cần tư vấn phôi qua quy trình đặt hàng hoặc hotline 0902 945 585.
